
Batı Toroslar’daki mağarada bulunan obsidyen aletler, buzul çağı avcılarının rotasını çiziyor
Bozkır Arkeoloji Enstitüsü'nün kazısında ele geçen obsidyen aletlerin kimyasal parmak izi, 300 kilometreyi aşan bir hammadde yolculuğuna işaret ediyor.
İçindekiler
Batı Toroslar'daki Kızılin Mağarası'nda üç yıldır süren kazılar, bu sezon dikkat çekici bir bulguyla kapandı. Bozkır Arkeoloji Enstitüsü'nden Doç. Dr. Aslı Tuncer'in yönettiği ekip, yaklaşık 28 bin yıl önceye tarihlenen katmanlarda yüzlerce obsidyen alet parçası buldu. Taşınabilir X-ışını floresans cihazıyla yapılan analizler, aletlerin hammaddesinin 300 kilometreden daha uzaktaki Kapadokya volkanik kaynaklarından geldiğini gösteriyor. Bu sonuç, son buzul döneminde Anadolu'da yaşayan avcı-toplayıcı grupların geniş bir coğrafyada hareket ettiğini ya da birbirleriyle hammadde değiş tokuşu yaptığını düşündürüyor. Ekip, bulguları hakemli bir dergiye sunmaya hazırlanıyor. Bulgu, Anadolu tarih öncesine dair bildiklerimizi önemli ölçüde zenginleştirebilir.
Kazı alanında üç yıl
Kızılin Mağarası, Batı Toroslar'da deniz seviyesinden yaklaşık 1.200 metre yükseklikte, dar bir vadiye bakan kireçtaşı bir yamaçta yer alıyor. Mağara ilk kez yerel bir mağaracılık kulübünün yüzey araştırmasında fark edildi; girişteki yamaçta bulunan birkaç taş alet parçası arkeologların dikkatini çekti. Bozkır Arkeoloji Enstitüsü ekibi 2024'ten bu yana her yaz yaklaşık iki ay süren kazılarla mağaranın giriş bölümündeki çökelleri katman katman, büyük bir titizlikle inceliyor.
Kazıda bugüne kadar dört metre derinliğe inildi ve en az altı ayrı kullanım evresi belirlendi. Ekibin dikkatini en çok çeken, ocak kalıntılarının yoğun olduğu ve kül tabakalarıyla birlikte binlerce yanmış kemik parçasının bulunduğu orta katmanlar oldu. Bu katmanlardan alınan odun kömürü örnekleri radyokarbon yöntemiyle yaklaşık 28 bin yıl önceye tarihlendi. Kemiklerin büyük bölümü yaban keçisi ve geyik gibi dağlık arazide yaşayan hayvanlara ait; bu da mağaranın mevsimlik bir av kampı olarak kullanıldığını düşündürüyor.

Her obsidyen parçası, kaynağından ayrıldığı günün izini kimyasında saklar.
Emre Çelik
Obsidyenin kimyasal parmak izi
Obsidyen, lavın çok hızlı soğumasıyla oluşan doğal bir volkanik camdır ve kırıldığında son derece keskin kenarlar verir. Bu nedenle tarih öncesi topluluklar için çok değerli bir hammaddeydi. Arkeologlar açısından obsidyenin bir başka önemli özelliği daha var: Her volkanik kaynaktan çıkan obsidyen, kendine özgü bir iz element bileşimine sahip. Bu kimyasal parmak izi, bir aletin hangi yanardağın çevresinden geldiğini büyük bir güvenilirlikle belirlemeyi mümkün kılıyor ve eski ticaret yollarını izlemeye yardım ediyor.
Ekip, mağarada bulunan 214 obsidyen parçayı taşınabilir X-ışını floresans cihazıyla analiz etti. Bu yöntem, örneğe zarar vermeden birkaç dakika içinde içindeki elementlerin oranını ölçebiliyor. Sonuçlar, parçaların büyük çoğunluğunun Orta Anadolu'daki Kapadokya volkanik kaynaklarıyla örtüştüğünü gösterdi. Küçük bir grup parçanın kaynağı ise henüz belirlenemedi. Doç. Dr. Aslı Tuncer, sonuçları doğrulamak için örneklerin bir bölümünün laboratuvarda daha ayrıntılı ve hassas yöntemlerle de inceleneceğini belirtiyor.
Buzul çağında Anadolu'da hareketlilik
Yaklaşık 28 bin yıl önce yeryüzü, son buzul döneminin en soğuk evresine doğru ilerliyordu. Anadolu'nun yüksek dağlarında buzullar bugünkünden çok daha genişti ve iç bölgelerde bozkır benzeri açık alanlar yaygındı. Bu koşullarda yaşayan avcı-toplayıcı grupların, av hayvanlarının mevsimlik hareketlerini izleyerek geniş alanlarda dolaştığı düşünülüyor. Mağaradaki obsidyenler, bu grupların Toroslar ile Orta Anadolu arasında düzenli olarak hareket ettiğine dair somut bir kanıt olabilir.
| Konu | Evrim ve Arkeoloji |
|---|---|
| Öne çıkanlar | arkeoloji, evrim, yanardağ |
| Okuma süresi | 7 dakika |
| Hazırlayan | Emre Çelik |
Öne çıkan noktalar
- Kızılin Mağarası'ndaki ocaklı katmanlar yaklaşık 28 bin yıl önceye tarihlendi.
- Kimyasal analiz, obsidyenin 300 kilometreyi aşan uzaklıktaki Kapadokya kaynaklarından geldiğini gösterdi.
- Bulgular, buzul çağı avcılarının geniş bir alanda dolaştığına ya da değiş tokuş yaptığına işaret ediyor.
Bir başka olasılık ise obsidyenin elden ele geçerek, yani gruplar arasındaki değiş tokuş ağları aracılığıyla mağaraya ulaşmış olması. Tuncer, iki senaryonun birbirini dışlamadığını ve gerçeğin büyük olasılıkla ikisinin bir karışımı olduğunu söylüyor. Ekip, önümüzdeki sezonlarda bölgedeki diğer mağaralarda da benzer analizler yaparak bir hammadde dolaşım haritası çıkarmayı hedefliyor. Bu harita, Anadolu'daki buzul çağı toplulukları arasındaki sosyal bağları anlamak için önemli bir adım olacak.
Bu yazı hakkında ne düşünüyorsunuz?

































































Yorum Yap