Mergen Demo Bilim & Uzay 19/60
İçeriğe geç
Bu gece gökyüzünde: Leonid meteor yağmuru 17–18 Kasım'da zirvede — Gözlem rehberi
Deprem erken uyarısında yeni adım: Fiber optik kablolar yer kabuğunu dinliyor
FizikYer Bilimleri

Deprem erken uyarısında yeni adım: Fiber optik kablolar yer kabuğunu dinliyor

Telekomünikasyon kablolarını binlerce sismik sensöre dönüştüren dağıtılmış akustik algılama yöntemi, Marmara kıyısında pilot olarak test ediliyor.

Can ÖztürkSpor ve Teknoloji Muhabiri
5 dk23,9B2
İçindekiler
  1. Işıkla yer titreşimi ölçmek
  2. Marmara'daki pilot hattan ilk sonuçlar
  3. Erken uyarının sınırları
  4. Öne çıkan noktalar

Yer altından geçen fiber optik kablolar internet trafiğini taşımanın yanında artık yer kabuğundaki titreşimleri de dinleyebiliyor. Dağıtılmış akustik algılama adı verilen teknik, kablonun bir ucundan gönderilen lazer darbelerinin geri saçılmasındaki küçük değişimleri ölçerek kablonun her birkaç metresini bir sensöre dönüştürüyor. Kuzey Anadolu Deprem Gözlem Merkezi, Marmara kıyısındaki 40 kilometrelik kullanılmayan bir kablo hattında bu yöntemi bir yıldır test ediyor. İlk sonuçlar umut verici; ancak araştırmacılar, sistemin mevcut sismometre ağlarının yerini almayacağını, onları tamamlayan bir katman olacağını vurguluyor. Erken uyarıda kazanılan her saniye önemli. Video haberimizde sistemin nasıl çalıştığını ve pilot hattan gelen ilk verileri inceledik.

Işıkla yer titreşimi ölçmek

Dağıtılmış akustik algılama yönteminde kablonun bir ucuna bağlanan ve sorgulayıcı adı verilen cihaz, fiberin içine çok kısa lazer darbeleri gönderiyor. Camın içindeki mikroskobik düzensizlikler bu ışığın çok küçük bir bölümünü geri yansıtıyor. Bir sismik dalga kablonun bulunduğu zemini sarstığında fiber çok az gerilip sıkışıyor ve geri dönen ışığın evresi değişiyor. Cihaz, ışığın geri dönüş süresine bakarak bu değişimin kablonun hangi noktasında yaşandığını metre düzeyinde belirleyebiliyor.

Bu sayede tek bir kablo, aralarında birkaç metre bulunan binlerce sanal sensör gibi davranabiliyor. Geleneksel sismometre istasyonları ise genellikle kilometrelerce aralıkla kurulabiliyor ve her biri için ayrı bir altyapı gerekiyor. Fiber yöntemi özellikle deniz tabanında ve kentlerin altında, sensör yerleştirmenin zor ve pahalı olduğu yerlerde büyük bir avantaj sağlıyor. Dünyanın farklı bölgelerinde, telekomünikasyon şirketlerinin kullanılmayan karanlık fiber hatları bu amaçla araştırmacıların kullanımına açılıyor.

Işıkla yer titreşimi ölçmek — Deprem erken uyarısında yeni adım: Fiber optik kablolar yer kabuğunu dinliyor

Erken uyarı depremi durduramaz, ama insanlara korunmak için birkaç değerli saniye kazandırabilir.

Can Öztürk

Marmara'daki pilot hattan ilk sonuçlar

Kuzey Anadolu Deprem Gözlem Merkezi'nin pilot projesinde kullanılan 40 kilometrelik hat kıyı boyunca uzanıyor ve bir bölümü sığ deniz tabanından geçiyor. Bir yıl boyunca kaydedilen veriler, bölgedeki küçük depremlerin yanı sıra uzak büyük depremlerden gelen dalgaları, gemi trafiğini, kıyıya vuran dalgaları ve hatta karayolu trafiğini de yakaladı. Merkezden Dr. Baran Erkılıç, kablonun çok gürültülü bir veri ürettiğini ve asıl zorluğun deprem sinyallerini bu yoğun gürültüden ayırmak olduğunu anlatıyor.

Ekip, bu ayıklama işi için binlerce örnek üzerinde eğitilen bir makine öğrenmesi modeli kullanıyor. Model, kayıtlardaki örüntülere bakarak bir sinyalin deprem mi, geçen bir kamyon mu yoksa kıyıya vuran bir dalga mı olduğunu saniyeler içinde sınıflandırabiliyor. İlk değerlendirmelere göre fiber hattı, bölgedeki bazı mikro depremleri yakındaki sismometrelerden daha net kaydetti. Araştırmacılar, sonuçları bağımsız bir değerlendirme için hakemli bir dergiye göndermeye ve hattı uzatmak için yeni ortaklar bulmaya hazırlanıyor.

Erken uyarının sınırları

Deprem erken uyarı sistemleri, deprem anında yayılan hızlı ama görece zayıf P dalgalarını algılayıp daha yavaş ilerleyen ve asıl hasarı veren S dalgaları ile yüzey dalgaları ulaşmadan önce uyarı göndermeye dayanıyor. Yer kabuğunda P dalgaları saniyede yaklaşık 6, S dalgaları ise yaklaşık 3,5 kilometre hızla ilerliyor. Bu fark, depremin merkezinden uzaklaştıkça artan birkaç saniyelik ya da en fazla birkaç on saniyelik değerli bir zaman penceresi yaratıyor.

Konu Yer Bilimleri
Öne çıkanlar deprem, ölçüm bilimi, yapay zekâ
Okuma süresi 5 dakika
Hazırlayan Can Öztürk

Öne çıkan noktalar

  • Fiber optik kablolar lazer ışığıyla binlerce noktada yer titreşimini ölçebiliyor.
  • Marmara'daki pilot hat bazı mikro depremleri yakındaki sismometrelerden daha net kaydetti.
  • Erken uyarı birkaç saniye kazandırır, ama sağlam yapıların ve hazırlığın yerini tutmaz.

Ancak depremin merkezine çok yakın bölgelerde bu pencere neredeyse sıfıra iniyor; dolayısıyla erken uyarı, en çok hasarın beklendiği yerde en az zamanı sağlayabiliyor. Ayrıca yanlış alarmlar sistemlere duyulan güveni zedeleyebiliyor. Uzmanlar bu nedenle erken uyarının depreme dayanıklı yapıların, doğru kentsel planlamanın ve bilinçli hazırlığın yerini tutamayacağını vurguluyor. Yine de birkaç saniye, trenleri yavaşlatmak, asansörleri durdurmak ve insanların çök-kapan-tutun hareketini yapabilmesi için hayati olabilir.

Bu yazı hakkında ne düşünüyorsunuz?

Spor ve Teknoloji Muhabiri

Can Öztürk

Süper Lig tribünlerinden voleybol salonlarına uzanan bir saha deneyimine sahip olan Can Öztürk, spor haberlerinin yanında dijital güvenlik ve yapay zekâ konularını da izliyor. Yayın günlerinde haber akışını canlı olarak takip eden ekibin parçası.

2 Yorum

Düşüncelerinizi paylaşın

Demo ziyaretçi olarak oturum açılmış. Profilinizi düzenleyin. Oturum kapatılsın mı? Gerekli alanlar * ile işaretlenmişlerdir