Mergen Demo Bilim & Uzay 19/60
İçeriğe geç
Bu gece gökyüzünde: Leonid meteor yağmuru 17–18 Kasım'da zirvede — Gözlem rehberi
Kasım gecelerinin derin gökyüzü hedefleri: Andromeda'dan Ülker'e fotoğraflarla bir tur
Astronomi

Kasım gecelerinin derin gökyüzü hedefleri: Andromeda’dan Ülker’e fotoğraflarla bir tur

Uzun sonbahar geceleri, çıplak gözle görülebilen en uzak gök cisimlerinden Andromeda Gökadası'ndan Ülker yıldız kümesine kadar etkileyici hedefler sunuyor.

Elif YalçınYazı İşleri Müdürü
5 dk19,6B0
İçindekiler
  1. Andromeda: Komşu gökadaya bakış
  2. Ülker ve Perseus'un çift kümesi
  3. Gece yarısından sonra: Orion Bulutsusu
  4. Öne çıkan noktalar

Sonbaharın uzun ve serin geceleri, derin gökyüzü gözlemcileri için yılın en verimli dönemlerinden biri. Akşam saatlerinde başımızın üzerinde yükselen Andromeda Gökadası, yaklaşık 2,5 milyon ışık yılı uzaklığıyla çıplak gözle görülebilen en uzak gök cisimlerinden biri. Doğu ufkunda ise Ülker yıldız kümesi, mavi beyaz yıldızlarıyla dürbün sahiplerini bekliyor. Gece ilerledikçe Avcı takımyıldızı ve onun kılıcında parlayan Orion Bulutsusu da sahneye çıkıyor. Bu seçkide hem büyük teleskoplarla hem de amatör gözlemcilerin ekipmanlarıyla çekilmiş fotoğraflar üzerinden Kasım gökyüzünün en etkileyici hedeflerini ve onları bulmanın yollarını derledik. Çoğu hedef için karanlık bir gökyüzü ve iyi bir dürbün, başlangıç için fazlasıyla yeterli olacak.

Andromeda: Komşu gökadaya bakış

Andromeda Gökadası, ya da gökbilimcilerin kataloğundaki adıyla M31, Samanyolu'na en yakın büyük sarmal gökada. Yaklaşık 2,5 milyon ışık yılı uzaklıktaki bu dev yıldız sistemi, bir trilyon civarında yıldız barındırdığı tahmin edilen yapısıyla kendi gökadamızdan da büyük. Kasım akşamlarında Kraliçe takımyıldızının W biçimli yıldızlarının ve Pegasus karesinin yardımıyla kolayca bulunabiliyor. Karanlık bir gökyüzünde çıplak gözle soluk, uzunca bir bulut lekesi olarak görülüyor ve dürbünle hemen dikkat çekiyor.

Dürbünle bakıldığında Andromeda'nın parlak çekirdeği ve uzayıp giden diski daha belirgin hâle geliyor; iyi koşullarda iki küçük uydu gökadası da seçilebiliyor. Fotoğraflarda gördüğümüz toz kuşakları ve sarmal kollar ise uzun pozlamalarla ortaya çıkıyor. Andromeda ile Samanyolu birbirine saniyede yaklaşık 110 kilometre hızla yaklaşıyor. Milyarlarca yıl sonra iki gökada arasında yakın bir karşılaşma ya da birleşme yaşanabileceği düşünülüyor; ancak son hesaplar bu senaryonun kesin olmadığını gösteriyor.

Andromeda: Komşu gökadaya bakış — Kasım gecelerinin derin gökyüzü hedefleri: Andromeda'dan Ülker'e fotoğraflarla bir tur

Andromeda'dan gelen ışık, atalarımız ilk taş aletlerini yaparken yola çıktı.

Elif Yalçın

Ülker ve Perseus'un çift kümesi

Halk arasında Ülker olarak bilinen Pleiades yıldız kümesi, yaklaşık 440 ışık yılı uzaklıkta yer alan ve görece genç yıldızlardan oluşan bir açık küme. Çıplak gözle genellikle altı ya da yedi yıldızı seçilebilen küme, aslında binden fazla yıldız barındırıyor. Yaşı yaklaşık 100 milyon yıl olarak tahmin edilen bu yıldızlar, astronomik ölçeklerde oldukça genç sayılıyor. Uzun pozlamalı fotoğraflarda kümenin çevresinde görülen mavi bulutsu ise yıldızların ışığını yansıtan bir toz bulutundan kaynaklanıyor.

Kraliçe ile Perseus takımyıldızları arasında yer alan Çift Küme ise dürbün gözlemcilerinin en sevdiği hedeflerden biri. Yan yana duran bu iki açık yıldız kümesi yaklaşık 7.500 ışık yılı uzaklıkta ve onlarca parlak, sıcak yıldız içeriyor. Düşük büyütmeli bir teleskopla aynı görüş alanında ikisini birden görmek mümkün. Kümelerdeki yıldızların bazıları turuncu ve kırmızımsı renkleriyle diğerlerinden ayrılıyor; bunlar evriminin ileri aşamalarına ulaşmış ve şişerek soğumuş dev yıldızlar.

Gece yarısından sonra: Orion Bulutsusu

Gece yarısına doğru doğu ufkundan yükselen Avcı takımyıldızı, kış gökyüzünün habercisi. Takımyıldızın kemerini oluşturan üç yıldızın hemen altında, kılıç olarak bilinen bölgede Orion Bulutsusu yer alıyor. Yaklaşık 1.350 ışık yılı uzaklıktaki bu dev gaz ve toz bulutu, Dünya'ya en yakın büyük yıldız doğum bölgelerinden biri. Çıplak gözle bulanık bir yıldız gibi görünen bulutsu, küçük bir teleskopla bile kanat açmış bir kuşu andıran yapısıyla etkileyici bir görüntü sunuyor.

Konu Astronomi
Öne çıkanlar teleskop, gökyüzü olayları, bilim iletişimi
Okuma süresi 5 dakika
Hazırlayan Elif Yalçın

Öne çıkan noktalar

  • Andromeda Gökadası, karanlık gecelerde çıplak gözle görülebilen en uzak gök cisimlerinden biri.
  • Ülker ve Çift Küme, dürbünle bile etkileyici görünen açık yıldız kümeleri.
  • Orion Bulutsusu, Dünya'ya en yakın büyük yıldız doğum bölgelerinden biri.

Bulutsunun kalbinde, Trapez olarak adlandırılan ve birbirine çok yakın dört parlak yıldızdan oluşan küçük bir grup bulunuyor. Bu genç ve sıcak yıldızların yaydığı yoğun morötesi ışık, çevrelerindeki gazı aydınlatarak bulutsuya o tanıdık parıltısını veriyor. Büyük teleskoplarla yapılan gözlemler, bulutsu içinde yeni oluşan yıldızların çevresinde gezegen oluşturabilecek toz disklerini de ortaya koydu. Amatör gözlemciler için ise bu bölge, astrofotoğrafçılığa başlamak için en ödüllendirici hedeflerden biri olmayı sürdürüyor.

Bu yazı hakkında ne düşünüyorsunuz?

Yazı İşleri Müdürü

Elif Yalçın

Gündem24'ün yazı işleri masasını yöneten Elif Yalçın, siyaset ve asayiş haberlerinde doğrulama ve sade anlatım ilkesini gözetir. Ulusal basında geçirdiği on beş yılın ardından editör kadrosunun günlük yayın akışını planlıyor.

Yorum Yap

Düşüncelerinizi paylaşın

E-posta adresiniz yayımlanmaz. Saygılı ve konuyla ilgili yorumlar onaylanır.

Gözlemevi

Tekrar hoş geldiniz

Hesabınıza giriş yapın; kaydettiğiniz yazılar ve yorumlarınız sizi bekliyor.