Mergen Demo Bilim & Uzay 19/60
İçeriğe geç
Bu gece gökyüzünde: Leonid meteor yağmuru 17–18 Kasım'da zirvede — Gözlem rehberi
Okyanus tabanının haritasını otonom denizaltılar çıkarıyor: Sonardan yapay zekâya
Yapay Zekâ ve RobotikYer Bilimleri

Okyanus tabanının haritasını otonom denizaltılar çıkarıyor: Sonardan yapay zekâya

Deniz tabanının yalnızca dörtte biri ayrıntılı olarak haritalanmış durumda. Körfez Deniz Bilimleri Enstitüsü'nün otonom araçları Ege'nin derinliklerinde bu boşluğu doldurmaya çalışıyor.

Selin DemirSağlık, Eğitim ve Yaşam Editörü
6 dk10,4B0
İçindekiler
  1. Sonar ile karanlıkta görmek
  2. Kendi rotasını düzelten makineler
  3. Ege'nin derinliklerinden ilk haritalar
  4. Öne çıkan noktalar

Ay'ın ve Mars'ın yüzeyi hakkında kendi okyanuslarımızın tabanından daha ayrıntılı haritalara sahip olduğumuz sıkça söylenir. Gerçekten de deniz tabanının yüksek çözünürlükle haritalanmış bölümü bugün yalnızca dörtte bir civarında. Bu açığı kapatmanın en umut verici yollarından biri, insansız ve otonom sualtı araçları. Körfez Deniz Bilimleri Enstitüsü'nün geliştirdiği torpido biçimli araçlar, önceden belirlenen rotalarda saatlerce dalarak çok ışınlı sonarlarla deniz tabanını tarıyor. Araçların üzerindeki yapay zekâ yazılımı ise engelleri tanıyıp rotayı anlık olarak düzeltiyor ve ilginç yapıları yeniden incelemek üzere işaretliyor. Ekip, bu sonbahar Ege'de tamamladığı ilk uzun görevlerin sonuçlarını paylaşmaya hazırlanıyor.

Sonar ile karanlıkta görmek

Işık deniz suyunda hızla soğrulduğu için birkaç yüz metre derinlikten sonra okyanus tamamen karanlık. Bu nedenle deniz tabanını haritalamak için ışık yerine ses kullanılıyor. Çok ışınlı sonarlar, aracın altından yelpaze biçiminde yayılan yüzlerce ses demeti gönderiyor ve bunların deniz tabanından yansıyıp geri dönme süresini ölçüyor. Ses suda saniyede yaklaşık 1.500 metre hızla ilerlediği için bu süre, her noktanın derinliğini hassas biçimde hesaplamaya yetiyor. Sonuç, deniz tabanının üç boyutlu bir haritası.

Gemilere monte edilen sonarlar geniş alanları hızla tarayabiliyor; ancak derinlik arttıkça ayrıntı düzeyi düşüyor. Birkaç bin metre derinlikte bir gemi sonarı, ancak onlarca metre büyüklüğündeki yapıları ayırt edebiliyor. Otonom sualtı araçları ise deniz tabanının birkaç on metre üzerinde süzülerek çok daha yüksek çözünürlüklü ölçümler yapabiliyor. Bu sayede batıklar, sualtı heyelanları, fay izleri ve soğuk su kaynakları gibi küçük ölçekli yapılar da ayrıntılı haritalara girebiliyor.

Sonar ile karanlıkta görmek — Okyanus tabanının haritasını otonom denizaltılar çıkarıyor: Sonardan yapay zekâya

Okyanus tabanını haritalamak, gezegenimizin henüz okunmamış sayfalarını açmaktır.

Selin Demir

Kendi rotasını düzelten makineler

Otonom sualtı araçlarının en büyük zorluklarından biri, su altında uydu konumlandırma sinyallerinin alınamaması. Araçlar bu nedenle konumlarını hareket algılayıcılarla, deniz tabanına göre hızlarını ölçen akustik cihazlarla ve zaman zaman yüzeydeki gemiyle kurulan ses bağlantılarıyla tahmin ediyor. Uzun dalışlarda küçük hatalar birikebildiği için yazılım, daha önce haritalanan bölgelerdeki belirgin yapıları tanıyarak konumunu düzeltebiliyor. Bu yöntem, karadaki otonom araçların kullandığı tekniklere oldukça benziyor.

Körfez Deniz Bilimleri Enstitüsü'nün araçlarında kullanılan yapay zekâ yazılımı, sonar verilerini dalış sırasında anlık olarak işliyor. Yazılım, önüne çıkan kaya çıkıntılarını ya da terk edilmiş balık ağlarını tanıyarak rotayı değiştirebiliyor. Ayrıca beklenmedik bir yapı fark ettiğinde, dalışın sonunda o bölgenin üzerinden daha yavaş ve daha alçaktan yeniden geçmek için kendi planını güncelliyor. Enstitüden Dr. Kaan Ertürk, bu özelliğin araştırma süresini ve gemi maliyetlerini önemli ölçüde azalttığını anlatıyor.

Ege'nin derinliklerinden ilk haritalar

Ekip bu sonbahar Ege'nin orta bölümünde, en derin noktası 1.000 metreyi aşan bir havzada üç haftalık bir saha çalışması tamamladı. İki araç, toplam 400 saati aşan dalışlarla yaklaşık 250 kilometrekarelik bir alanı yüksek çözünürlükle haritaladı. Ön değerlendirmeler, haritalarda daha önce bilinmeyen sualtı heyelan izleri, deniz tabanında gaz çıkışına işaret edebilecek çukurluklar ve aktif faylarla ilişkili olabilecek basamaklar bulunduğunu gösteriyor. Veriler şimdi ayrıntılı olarak inceleniyor.

Konu Yapay Zekâ ve Robotik
Öne çıkanlar robotik, yapay zekâ, ekoloji
Okuma süresi 6 dakika
Hazırlayan Selin Demir

Öne çıkan noktalar

  • Deniz tabanının yalnızca dörtte biri civarı yüksek çözünürlükle haritalanmış durumda.
  • Otonom sualtı araçları çok ışınlı sonarlarla deniz tabanını yakından tarıyor.
  • Ege'deki ilk görevlerde sualtı heyelan izleri ve olası gaz çıkışları belirlendi.

Bu veriler hem yer bilimciler hem de deniz ekolojisi araştırmacıları için değerli. Sualtı heyelanları tsunami tehlikesini değerlendirmek açısından önemli olabilirken, gaz çıkışlarının çevresi kendine özgü canlı topluluklarına ev sahipliği yapabiliyor. Ekip, haritaları tamamladıktan sonra açık veri olarak paylaşmayı ve uluslararası deniz tabanı haritalama çalışmalarına katkı sunmayı planlıyor. Ertürk'e göre amaç, Ege'nin karanlık derinliklerini parça parça da olsa aydınlatmak ve gelecek kuşaklara bırakmak.

Bu yazı hakkında ne düşünüyorsunuz?

Sağlık, Eğitim ve Yaşam Editörü

Selin Demir

Halk sağlığı, okul gündemi ve gündelik yaşam üzerine yazan Selin Demir, uzman görüşlerini okurun uygulayabileceği önerilere dönüştürmeyi hedefliyor. Gündem24'ün sağlık ve eğitim sayfalarının editörlüğünü yürütüyor.

Yorum Yap

Düşüncelerinizi paylaşın

Demo ziyaretçi olarak oturum açılmış. Profilinizi düzenleyin. Oturum kapatılsın mı? Gerekli alanlar * ile işaretlenmişlerdir