
Mikrobiyolog Dr. Defne Uysal: ‘Antibiyotik direnci sessiz ilerleyen bir salgın’
Ege Yaşam Bilimleri Enstitüsü'nde dirençli bakterileri inceleyen Dr. Defne Uysal ile bakteriyofajları, yeni antibiyotik arayışını ve hepimizin alabileceği önlemleri konuştuk.
İçindekiler
Antibiyotikler, yirminci yüzyılın en büyük tıbbi başarılarından biri olarak milyonlarca hayat kurtardı. Ancak bakteriler evrimleşmeye devam ediyor ve gereksiz ya da bilinçsiz kullanım, ilaçlara dirençli suşların yayılmasını hızlandırıyor. 2019 verilerine dayanan kapsamlı bir uluslararası analiz, yalnızca o yıl doğrudan dirençli enfeksiyonlara bağlı ölümlerin bir milyonu aştığını ortaya koymuştu. Ege Yaşam Bilimleri Enstitüsü'nde dirençli bakterileri ve onları hedef alan virüsleri inceleyen Dr. Defne Uysal, sorunun yalnızca hastanelerde değil, tarım, hayvancılık ve atık sularda da izlenmesi gerektiğini söylüyor. Uysal ile laboratuvarındaki çalışmaları ve geleceğin tedavi seçeneklerini konuştuk.
Direnç nasıl gelişiyor?
Uysal'a ilk olarak antibiyotik direncinin nasıl ortaya çıktığını sorduk. 'Bir bakteri topluluğunda milyarlarca hücre var ve bunların arasında rastgele mutasyonlar sayesinde ilaca biraz daha dayanıklı olanlar her zaman bulunabilir,' diyor. Antibiyotik kullanıldığında duyarlı bakteriler ölürken dayanıklı olanlar hayatta kalıp çoğalıyor. Bu, doğal seçilimin hızlandırılmış bir örneği. Üstelik bakteriler direnç genlerini plazmit adı verilen küçük DNA halkalarıyla birbirlerine, hatta farklı türlere aktarabiliyor.
Uysal'a göre sorun yalnızca hastanelerde değil. Hayvancılıkta antibiyotiklerin yaygın kullanımı, arıtılmamış atık sular ve ilaç üretim tesislerinin çevresi, dirençli bakterilerin ve direnç genlerinin yayılabileceği ortamlar arasında. Laboratuvarı, farklı kaynaklardan alınan su örneklerinde direnç genlerinin izini sürüyor. 'Biz buna tek sağlık yaklaşımı diyoruz. İnsan, hayvan ve çevre sağlığını birbirinden ayırarak bu sorunu çözemeyiz,' diyor. Bu bütüncül yaklaşım, uluslararası sağlık çevrelerinde de giderek daha fazla benimseniyor.

Her gereksiz antibiyotik kullanımı, bakterilere bir sonraki sınav için çalışma fırsatı verir.
Emre Çelik
Bakteriyofajlar: Eski bir fikrin dönüşü
Uysal'ın laboratuvarındaki çalışmaların önemli bir bölümü, bakteriyofaj adı verilen virüslere odaklanıyor. Fajlar yalnızca bakterileri enfekte edebilen ve insan hücrelerine zarar vermeyen virüsler. Her faj genellikle belirli bir bakteri türünü, hatta belirli suşları hedefliyor. Faj tedavisi fikri yüz yılı aşkın süre önce ortaya atılmıştı; ancak antibiyotiklerin keşfiyle birlikte pek çok ülkede unutuldu. Dirençli enfeksiyonların artması, bu eski fikri yeniden araştırmaların gündemine taşıdı.
'Fajların en büyük avantajı hedefli olmaları. Antibiyotikler bağırsaktaki yararlı bakterileri de etkileyebilirken, doğru seçilmiş bir faj yalnızca sorunlu bakteriyi hedefliyor,' diyor Uysal. Ancak bu hedeflilik aynı zamanda bir zorluk: Her hasta için enfeksiyona yol açan bakteriye uygun fajın bulunması gerekiyor. Ekibi, atık su ve toprak örneklerinden ayırdığı fajları bir kütüphanede topluyor ve dirençli suşlara karşı test ediyor. Uysal, faj tedavisinin henüz deneysel olduğunu ve klinik çalışmalarla sınanması gerektiğini vurguluyor.
Hepimizin payına düşenler
Söyleşinin sonunda Uysal'a bireylerin neler yapabileceğini sorduk. İlk vurgusu, antibiyotiklerin yalnızca hekim önerisiyle kullanılması. 'Soğuk algınlığı ve grip gibi viral enfeksiyonlarda antibiyotik işe yaramaz. Evde kalan ilaçları kendi kendinize kullanmak ya da başkalarına vermek de doğru değil,' diyor. Hekim tarafından önerilen tedavinin süresine ve dozuna uymanın da önemli olduğunu hatırlatıyor; tedaviyle ilgili her türlü soru için yine hekime ya da eczacıya danışılması gerekiyor.
| Konu | Söyleşi |
|---|---|
| Öne çıkanlar | sağlık araştırması, genetik, mikroskop |
| Okuma süresi | 8 dakika |
| Hazırlayan | Emre Çelik |
Öne çıkan noktalar
- Antibiyotik direnci, doğal seçilim ve bakteriler arası gen aktarımıyla hızla yayılabiliyor.
- Bakteriyofajlar dirençli enfeksiyonlara karşı umut verici, ancak henüz deneysel bir seçenek.
- Antibiyotikler yalnızca hekim önerisiyle, önerilen süre ve dozda kullanılmalı.
Uysal'a göre el hijyeni, aşılar ve gıda güvenliği de enfeksiyonların ve dolayısıyla antibiyotik ihtiyacının azaltılmasında önemli rol oynuyor. Kullanılmayan ilaçların lavaboya ya da çöpe atılmak yerine eczanelerdeki toplama noktalarına teslim edilmesi, çevreye karışan ilaç kalıntılarını azaltabilir. 'Antibiyotikler hepimizin ortak mirası. Onları korumak, gelecekte basit bir enfeksiyonun yeniden ölümcül hâle gelmemesi için şart,' diyor. Uysal, yeni antibiyotik keşiflerinin de güçlü biçimde desteklenmesi gerektiğine inanıyor.
Bu yazı hakkında ne düşünüyorsunuz?


































































Yorum Yap