Mergen Demo Bilim & Uzay 19/60
İçeriğe geç
Bu gece gökyüzünde: Leonid meteor yağmuru 17–18 Kasım'da zirvede — Gözlem rehberi
Gökyüzündeki uydu trafiği büyüyor: Astronomlar parlak izlerle nasıl başa çıkıyor?
AstronomiUzay Keşfi

Gökyüzündeki uydu trafiği büyüyor: Astronomlar parlak izlerle nasıl başa çıkıyor?

Alçak yörüngedeki uydu sayısının hızla artması, uzun pozlamalı gözlemlerde iz bırakıyor ve radyo astronomisini zorluyor. Gökbilimciler ile uydu işletmecileri çözüm için birlikte çalışıyor.

Mert AksoyEkonomi ve Teknoloji Muhabiri
6 dk9,8B0
İçindekiler
  1. Gece gökyüzünde yeni çizgiler
  2. Taramalarda kayıp veri ve radyo gürültüsü
  3. Ortak çözüm arayışı
  4. Öne çıkan noktalar

Son birkaç yılda alçak Dünya yörüngesine fırlatılan uydu sayısı, uzay çağının ilk altmış yılındaki toplamı geride bıraktı. Küresel internet hizmeti vermek için tasarlanan binlerce uydudan oluşan takımyıldızlar, gün batımından sonraki ve gün doğumundan önceki saatlerde Güneş ışığını yansıtarak gökyüzünde parlak çizgiler bırakıyor. Geniş alanlı gökyüzü taramaları yapan teleskoplar için bu izler, veride kayıplar ve ek işlem yükü anlamına geliyor. Radyo gökbilimciler ise uyduların yaydığı sinyallerin hassas ölçümleri bozmasından endişeli. Anadolu Gökbilim Merkezi'nin de katıldığı çalışma grupları, koyu renkli kaplamalardan gözlem planlama yazılımlarına kadar çeşitli çözümler üzerinde çalışıyor.

Gece gökyüzünde yeni çizgiler

Uydular kendi ışıklarını üretmiyor; gökyüzünde görünmelerinin nedeni Güneş ışığını yansıtmaları. Gün batımından sonraki ve gün doğumundan önceki saatlerde yer yüzeyi karanlıkta kalırken birkaç yüz kilometre yükseklikteki uydular hâlâ Güneş ışığı alabiliyor. Bu nedenle özellikle alacakaranlık saatlerinde gökyüzünde ardı ardına süzülen parlak noktalar görmek artık sıradan bir deneyim. Yeni fırlatılan uyduların bir dizi hâlinde, inci kolye gibi ilerlemesi de birçok gözlemciyi şaşırtıyor.

Çıplak gözle gözlem yapanlar için bu durum çoğu zaman merak uyandıran bir görüntüden ibaret. Ancak uzun pozlamalı fotoğraf çeken astrofotoğrafçılar ve geniş alan taraması yapan teleskoplar için uydular, görüntüleri boydan boya kesen parlak çizgiler anlamına geliyor. Özellikle gökyüzünün geniş bir bölümünü hızlı ve tekrar tekrar tarayan yeni nesil gözlemevleri, alacakaranlık saatlerinde çekilen görüntülerin önemli bir bölümünde uydu izleriyle karşılaşabiliyor ve bu izlerle başa çıkmak zorunda kalıyor.

Gece gökyüzünde yeni çizgiler — Gökyüzündeki uydu trafiği büyüyor: Astronomlar parlak izlerle nasıl başa çıkıyor?

Karanlık ve sessiz gökyüzü, korunması gereken ortak bir doğal mirastır.

Mert Aksoy

Taramalarda kayıp veri ve radyo gürültüsü

Uydu izleri, görüntü işleme yazılımlarıyla büyük ölçüde temizlenebiliyor; ancak bu her zaman kayıpsız olmuyor. Parlak bir iz, altında kalan sönük gök cisimlerinin ölçümünü bozabiliyor ya da iz bölgesinin tamamen maskelenmesini gerektirebiliyor. Bu da yakından geçen asteroitler gibi kısa süreliğine görünen ve tekrar gözlenme şansı olmayan hedeflerin kaçırılması riskini artırıyor. Ayrıca izlerin ayıklanması, zaten çok büyük olan veri akışına ek bir işlem yükü getiriyor.

Radyo gökbilimciler açısından sorun daha da karmaşık. Radyo teleskoplar, evrenin derinliklerinden gelen son derece zayıf sinyalleri yakalamak için tasarlandı. Uyduların iletişim için kullandığı frekanslar ve elektronik donanımlarından sızan istenmeyen yayınlar, bu hassas ölçümleri bozabiliyor. Radyo sessiz bölgeler olarak korunan uzak gözlem alanları yer yüzeyindeki parazitlere karşı bir çözüm sunsa da başımızın üzerindeki uydulardan gelen yayınlardan kaçmanın kolay bir yolu bulunmuyor.

Ortak çözüm arayışı

Gökbilimciler ile uydu işletmecileri arasındaki diyalog son yıllarda belirgin biçimde arttı. Bazı işletmeciler uydularına koyu renkli kaplamalar ve güneş ışığını yansıtmayı azaltan siperlikler eklemeyi denedi; bu önlemler bazı uyduların parlaklığını önemli ölçüde düşürdü. Uydu konumlarının yüksek doğrulukla ve önceden paylaşılması da gözlemevlerinin çekimlerini uydu geçişlerinden kaçınacak biçimde planlamasını kolaylaştırıyor. Uluslararası çalışma grupları, parlaklık için önerilen sınırları ortak bir çerçevede topluyor.

Konu Uzay Keşfi
Öne çıkanlar uydular, teleskop, uzay keşfi
Okuma süresi 6 dakika
Hazırlayan Mert Aksoy

Öne çıkan noktalar

  • Uydular Güneş ışığını yansıttığı için özellikle alacakaranlıkta parlak izler bırakıyor.
  • Uydu izleri taramalarda veri kaybına, radyo yayınları ise ölçüm bozulmasına yol açabiliyor.
  • Koyu kaplamalar, konum paylaşımı ve ayıklama yazılımları ortak çözümler arasında.

Anadolu Gökbilim Merkezi'nden araştırmacılar da uydu izlerini otomatik olarak tespit edip ayıklayan açık kaynak bir yazılım geliştirme çalışmalarına katkı veriyor. Merkezin gökyüzü kalitesi sorumlusu Dr. Mehmet Arıkan, sorunun yalnızca bilimsel olmadığını, karanlık ve sessiz gökyüzünün insanlığın ortak doğal mirası olduğunu vurguluyor. Arıkan'a göre uzay erişiminin sağladığı faydalarla gökyüzünün korunması arasında bir denge kurulması mümkün; yeter ki bu denge tasarım aşamasından itibaren gözetilsin.

Bu yazı hakkında ne düşünüyorsunuz?

Ekonomi ve Teknoloji Muhabiri

Mert Aksoy

Piyasalar, hane bütçesi ve yeni teknolojiler üzerine haber yapan Mert Aksoy, karmaşık verileri okurun gündelik hayatıyla ilişkilendiren dosyalarıyla tanınır. Daha önce iki büyük haber ajansında ekonomi masasında görev yaptı.

Yorum Yap

Düşüncelerinizi paylaşın

E-posta adresiniz yayımlanmaz. Saygılı ve konuyla ilgili yorumlar onaylanır.

Gözlemevi

Tekrar hoş geldiniz

Hesabınıza giriş yapın; kaydettiğiniz yazılar ve yorumlarınız sizi bekliyor.