Mergen Demo Bilim & Uzay 19/60
İçeriğe geç
Bu gece gökyüzünde: Leonid meteor yağmuru 17–18 Kasım'da zirvede — Gözlem rehberi
Buzul ölçüm sezonu kapandı: Alplerden Kaçkarlara dağ buzulları incelmeye devam ediyor
İklimYer Bilimleri

Buzul ölçüm sezonu kapandı: Alplerden Kaçkarlara dağ buzulları incelmeye devam ediyor

Yaz sonu ölçümleri, Avrupa ve Kafkasya'daki dağ buzullarının bu yıl da kütle kaybettiğini gösteriyor. Türkiye'deki küçük buzullar ise en kırılgan grup arasında.

Can ÖztürkSpor ve Teknoloji Muhabiri
6 dk25,6B2
İçindekiler
  1. Ölçüm çubukları ne söylüyor?
  2. Türkiye'nin küçük ve kırılgan buzulları
  3. Eriyen buzun akış aşağısındaki etkileri
  4. Öne çıkan noktalar

Dağ buzullarında ölçüm sezonu her yıl eylül sonunda, ilk kar yağışları ölçüm çubuklarını örtmeden kapanır. Avrasya Dağ Buzulları Gözlem Ağı'na veri sağlayan ekiplerin ilk değerlendirmeleri, bu yıl da tablonun değişmediğini gösteriyor: İzlenen buzulların büyük çoğunluğu kütle kaybetti. Alpler'de sıcak geçen yaz ve kış boyunca biriken az miktardaki kar, kayıpları uzun dönem ortalamasının üzerine taşıdı. Türkiye'de Kaçkarlar, Cilo-Sat Dağları ve Ağrı Dağı'ndaki küçük buzullar ise boyutları nedeniyle en kırılgan grup arasında yer alıyor. Uzmanlar, tek bir yılın değil, on yıllara yayılan eğilimin belirleyici olduğunu hatırlatıyor. Çünkü küçük dağ buzulları, iklimdeki değişime en hızlı tepki veren göstergeler arasında yer alıyor.

Ölçüm çubukları ne söylüyor?

Buzul kütle dengesini ölçmenin en klasik yolu, buzun içine açılan deliklere yerleştirilen ölçüm çubuklarıdır. Araştırmacılar yaz sonunda çubukların buzdan ne kadar dışarı çıktığını ölçerek o yıl eriyen buz kalınlığını hesaplıyor; buzulun yüksek kesimlerinde ise kar çukurları kazarak biriken karın yoğunluğunu belirliyor. İki değer arasındaki fark, buzulun o yıl kütle kazanıp kazanmadığını gösteriyor. Bu yöntem basit görünse de güvenilir uzun dönem serileri oluşturmak için onlarca yıllık sabırlı saha çalışması gerekiyor.

Avrasya Dağ Buzulları Gözlem Ağı'nın ön değerlendirmesine göre, Alpler'de izlenen buzullardaki ortalama kayıp bu yıl bir metre su eşdeğerini aştı. Bu, buzulların tüm yüzeyinden ortalama bir metreden fazla su kaybettiği anlamına geliyor. Kafkasya'daki ölçüm noktalarında kayıplar biraz daha düşük olsa da eğilim aynı yönde. Uydu görüntüleriyle yapılan yüzey karşılaştırmaları da saha ölçümlerini destekliyor. Kesin rakamların, veriler ayrıntılı olarak denetlendikten sonra önümüzdeki aylarda yayımlanması bekleniyor.

Ölçüm çubukları ne söylüyor? — Buzul ölçüm sezonu kapandı: Alplerden Kaçkarlara dağ buzulları incelmeye devam ediyor

Buzullar, iklimin yıllar boyunca tuttuğu sessiz bir günlüktür.

Can Öztürk

Türkiye'nin küçük ve kırılgan buzulları

Türkiye'deki buzullar çoğunlukla dağların kuzeye bakan, gölgeli sirklerinde tutunan küçük buzullar. Kaçkar Dağları, Cilo-Sat Dağları, Ağrı Dağı, Süphan ve Erciyes bu buzulların bulunduğu başlıca alanlar arasında. Araştırmalar, bu buzulların yirminci yüzyılın ortasından bu yana alanlarının önemli bir bölümünü kaybettiğini gösteriyor. Bazı küçük buzulların ise artık hareket etmeyen ölü buz kütlelerine dönüştüğü ya da tamamen ortadan kalktığı biliniyor. Uzmanlar bu süreci yakından izlemek için düzenli uydu verilerinden yararlanıyor.

Küçük buzullar, büyük buz kütlelerine göre iklimdeki değişimlere çok daha hızlı tepki veriyor. Bir yaz boyunca yaşanan uzun bir sıcak hava dalgası, ince bir buzulun kalan kalınlığının hatırı sayılır bir bölümünü eritebiliyor. Ayrıca buzul yüzeyini kaplayan toz ve kaya parçaları ince bir tabaka hâlindeyken güneş ışığını daha fazla soğurarak erimeyi hızlandırabiliyor, kalın bir örtü oluşturduğunda ise buzu koruyabiliyor. Bu karmaşık etkileşimler, her buzulun kendine özgü bir hikâyesi olduğunu ve ayrı ayrı izlenmesi gerektiğini gösteriyor.

Eriyen buzun akış aşağısındaki etkileri

Dağ buzulları, özellikle yaz aylarında akarsulara düzenli su sağlayan doğal depolar gibi çalışıyor. Buzullar küçüldükçe ilk başta eriyen su miktarı artabiliyor; ancak buz kütlesi belli bir eşiğin altına indikten sonra yaz akışları azalmaya başlıyor. Bilim insanları bu kırılma anına su zirvesi adını veriyor. Alpler'in bazı havzalarında bu noktanın çoktan aşıldığı düşünülüyor. Bu durum tarım, içme suyu ve hidroelektrik üretimi için yapılan uzun vadeli planlamaları doğrudan etkiliyor ve yeni stratejiler gerektiriyor.

Konu İklim
Öne çıkanlar iklim değişikliği, buzullar, ekoloji
Okuma süresi 6 dakika
Hazırlayan Can Öztürk

Öne çıkan noktalar

  • Avrasya'da izlenen dağ buzullarının büyük çoğunluğu bu yıl da kütle kaybetti.
  • Türkiye'deki küçük buzullar iklimdeki değişimlere en hızlı tepki veren gruplar arasında.
  • Buzul kaybı su kaynaklarını ve dağlık bölgelerdeki doğal tehlikeleri doğrudan etkiliyor.

Eriyen buzulların bir başka sonucu da dağlık alanlarda doğal tehlikelerin artması. Buzulların geri çekildiği yerlerde oluşan göller, set görevi gören moren yığınlarının yıkılmasıyla ani taşkınlara yol açabiliyor. Buzun desteğini kaybeden yamaçlarda kaya düşmeleri ve heyelanlar da sıklaşıyor. Bu nedenle buzul izleme çalışmaları yalnızca iklim bilimi açısından değil, dağ köylerinin, yayla yollarının ve doğa turizminin güvenliği açısından da büyük önem taşıyor. Uzmanlar, ölçüm ağlarının genişletilmesi çağrısında bulunuyor.

Bu yazı hakkında ne düşünüyorsunuz?

Spor ve Teknoloji Muhabiri

Can Öztürk

Süper Lig tribünlerinden voleybol salonlarına uzanan bir saha deneyimine sahip olan Can Öztürk, spor haberlerinin yanında dijital güvenlik ve yapay zekâ konularını da izliyor. Yayın günlerinde haber akışını canlı olarak takip eden ekibin parçası.

2 Yorum

Düşüncelerinizi paylaşın

E-posta adresiniz yayımlanmaz. Saygılı ve konuyla ilgili yorumlar onaylanır.

Gözlemevi

Tekrar hoş geldiniz

Hesabınıza giriş yapın; kaydettiğiniz yazılar ve yorumlarınız sizi bekliyor.