Market raflarındaki gıda fiyatları, hane bütçelerini zorlayan en önemli kalemlerden biri. Peki bu fiyatların ne kadarı üreticiye, ne kadarı aracılara ve perakendecilere gidiyor? Bu soruya yanıt bulmak için domates, patates ve elma gibi temel ürünlerin tarladan rafa uzanan yolculuğunu takip ettik. Üreticilerle, hal komisyoncularıyla, nakliyecilerle ve market yöneticileriyle görüştük. Ortaya çıkan tablo, zincirin her halkasında farklı maliyet baskılarının bulunduğunu gösteriyor.
Tarlada üretici fiyatı
Domatesin yolculuğu bir sera ya da tarlada başlıyor. Üreticiye sorduğumuzda, kilo fiyatının üretim maliyetinin ancak biraz üzerinde olduğunu, tohum, gübre, ilaç ve işçilik giderleri düşüldüğünde kârın çok küçük kaldığını anlattı. Bu rakam, markette gördüğümüz fiyatın yalnızca küçük bir kesri. Hasat zamanı fiyatlar düşünce kazanç neredeyse kayboluyor.
Patates ve elma için de benzer bir tablo ortaya çıktı. Soğuk hava deposu olmayan üreticiler ürünü hasat sonrasında hızla satmak zorunda kalıyor, depolama imkânı olanlar ise fiyatların yükseldiği dönemi bekleyebiliyor. Küçük üretici bu güce sahip olmadığı için fiyat belirleyen değil, fiyatı kabul eden taraf. Zincirin en zayıf halkası çoğu zaman tarlada.

Tarlada kilosu birkaç lira olan ürün, rafta kat kat pahalanıyor.
Mert Aksoy
Hal ve aracılar
Hal ve aracılar, zincirin en tartışmalı bölümü. Komisyoncular, ürünün satışını organize etmenin, risk almanın ve ödemeyi garanti etmenin bir bedeli olduğunu savunuyor. Üreticiler ise komisyon oranlarının şeffaf olmadığını, hesap kesiminde ürünün gerçek satış fiyatını göremediklerini anlatıyor. Hal içi kayıtların dijitalleşmesi bu tartışmaya ışık tutabilir. Bu yüzden komisyon oranlarının açıkça yayımlanması, tartışmanın en somut çözüm önerisi olarak öne çıkıyor.
Nakliye maliyetleri de önemli bir kalem. Yakıt fiyatları, kayıp ve bozulma payı, soğuk zincir gerekliliği ürün fiyatına ekleniyor. Bir nakliyeci, ürünün yüzde beşinin yolda ezildiğini veya çürüdüğünü, bu kaybın da fiyata yansıdığını söylüyor. Halde birkaç el değiştiren ürün, her aşamada yeni bir marj ekleyerek perakendeciye ulaşıyor.
Markette son fiyat
Markette son fiyat; kira, personel, enerji, fire ve kâr marjının toplamından oluşuyor. Market yöneticileri, rafa konan ürünün bir kısmının satılamadan bozulduğunu, bu firenin de fiyata eklendiğini söylüyor. Soğutma maliyetleri özellikle meyve ve sebzede büyük. Büyük zincirler hacim avantajıyla marjlarını düşürebiliyor, küçük bakkallar ise toptancıya bağımlı kalıyor.
| Konu | Analiz |
|---|---|
| Öne çıkanlar | gıda güvenliği, veri gazeteciliği, şeffaflık |
| Okuma süresi | 9 dakika |
| Hazırlayan | Mert Aksoy |
Öne çıkan noktalar
- Üretici fiyatı ile raf fiyatı arasındaki fark ürüne göre iki ile dört kat arasında.
- Soğuk hava deposu olmayan küçük üretici fiyatı belirleyemiyor.
- Hal kayıtlarının şeffaflığı ve kooperatif satışı öneriliyor.
Takip ettiğimiz üç ürün için tarladan rafa fiyat farkı iki ile dört kat arasında değişiyor. Bu farkın ne kadarının makul maliyet, ne kadarının aşırı marj olduğunu belirlemek zor, çünkü zincirdeki hiçbir halka tam kayıt paylaşmıyor. Uzmanlar, üretici örgütlerinin, kooperatif satışının ve doğrudan satış kanallarının güçlenmesinin, fiyat şeffaflığını artırabileceğini düşünüyor.



































































Yorum Yap