İçindekiler
Deprem riskine karşı başlatılan kentsel dönüşüm projeleri, binlerce eski binayı daha güvenli yapılarla değiştiriyor. Ancak bu sürecin en kırılgan tarafları, genellikle kiracılar oluyor. Üç farklı ilçede yürüttüğümüz saha çalışmasında, dönüşüm sonrasında aynı mahallede yaşamaya devam edebilen kiracıların oranının oldukça düşük olduğunu tespit ettik. Kirası katlanan ya da yeni konutlara erişemeyen aileler, çocuklarının okullarından ve yıllardır kurdukları komşuluk ilişkilerinden uzaklaşmak zorunda kalıyor.
Bir mahallenin dönüşümü
Dönüşüm projesinin başladığı mahallede ilk iş, binaların girişine asılan boşaltma bildirimleri oldu. Sokakta dolaşırken, uzun yıllardır orada yaşayan kiracıların valizlerinin hâlâ kapıya dayalı olduğunu gördük. Yıkım ekiplerinin gelmesinden önce birçok aile yeni bir ev bulmak için haftalarca dolaşmış, ancak aynı mahalleden kiralık daire bulmanın neredeyse imkânsız olduğunu anlamış.
Mahallenin yeni görünümü ise çarpıcı. Eski iki katlı evlerin yerini sekiz katlı, bahçeli sitelerin aldığı, cadde üzerinde yeni açılan kafelerin ve mağazaların çoğaldığı bir yapı ortaya çıkmış. Proje yöneticileri, riskli yapıların yenilenmesinin kaçınılmaz olduğunu, binaların depreme dayanıklı hâle gelmesinin en önemli kazanım olduğunu söylüyor. Bu argümanı kiracılar da kabul ediyor, itiraz ettikleri süreç.

Bina yenilendi ama bizim hayatımız yerinden söküldü.
Selin Demir
Kiracıların hikâyeleri
Kiracılar, mülk sahiplerinden farklı olarak dönüşüm sürecinde söz sahibi değil. Anlaşma imzalama hakkı, yeni konuttan pay alma hakkı ya da kira yardımı çoğunlukla mülk sahibine tanınıyor. Üç ilçede görüştüğümüz yirmiye yakın kiracı, bildirimin kısa sürede geldiğini, kira desteğinin ise yeni mahallenin kira bedeli karşısında yetersiz kaldığını anlatıyor.
Bir anne, çocuklarının okulunu değiştirmek zorunda kaldığını, yeni mahallede komşusu olmadığı için akşamları çocukları yalnız bırakmak durumunda kaldığını söylüyor. Yaşlı bir kiracı ise kırk yıldır aynı bakkaldan alışveriş yaptığını, yeni yerinde kimsenin adını bilmediğini anlatırken sesi kısılıyor. Bu hikâyeler, dönüşümün sosyal maliyetinin rakamlarla ölçülemeyen bir yanı olduğunu hatırlatıyor.
Hak temelli bir dönüşüm mümkün mü?
Şehir plancıları, hak temelli bir dönüşümün mümkün olduğunu ancak bunun için sürecin baştan tasarlanması gerektiğini savunuyor. Önerilerin başında kiracıların sürece dahil edilmesi, kira artışlarının dönüşüm sonrası belirli bir süre sınırlandırılması ve mahalle içinde geçici barınma imkânı sağlanması geliyor. Bazı ülkelerde dönüşüm projelerine belirli oranda sosyal konut zorunluluğu getirilmiş.
| Konu | Toplum |
|---|---|
| Öne çıkanlar | kentsel dönüşüm, araştırma, göç |
| Okuma süresi | 11 dakika |
| Hazırlayan | Selin Demir |
Öne çıkan noktalar
- Dönüşüm sonrası aynı mahallede kalabilen kiracı oranı oldukça düşük.
- Kira yardımı, yeni mahallenin kira düzeyi karşısında yetersiz kalıyor.
- Uzmanlar kiracıyı sürece dahil eden, kademeli bir model öneriyor.
Bu örneklerin ülkemize doğrudan uyarlanabilmesi için yasal düzenleme, bütçe ve yerel yönetimlerin kapasitesi gerekiyor. Plancılar, riskli yapıların yenilenmesinin bir güvenlik zorunluluğu olduğunu ve bu zorunluluğun kimseyi mahalleden koparmak pahasına yürütülmemesi gerektiğini vurguluyor. Dosyamızın sonunda, kiracıların da söz sahibi olduğu küçük ölçekli bir dönüşüm modelini ve bu modelin sınırlarını inceledik.


































































Yorum Yap