Yeni mezun bir genç için ilk evini kiralamak, bir zamanlar bağımsız hayatın doğal adımıydı. Bu çalışmada son on yılın ilan verilerini, giriş seviyesindeki ücretlerle karşılaştırarak gençlerin barınma yükünü hesapladık. Büyükşehirlerde tek odalı bir dairenin kirasının, yeni mezun maaşına oranı bu dönemde belirgin biçimde arttı. Görüştüğümüz gençlerin çoğu, ev arkadaşıyla yaşamayı ya da aile yanında kalmayı zorunluluk olarak görüyor. Sosyolog Dr. Ece Bilgin, bu durumun evlilik, çocuk sahibi olma ve kariyer tercihlerini de doğrudan etkilediğini vurguluyor.
Hesaplamayı nasıl yaptık?
Hesaplamaya on yıllık ilan verisiyle başladık. Büyükşehirlerde tek odalı daire ilanlarının aylık ortalama kira bedellerini yıllara göre derledik. Bunu, aynı dönemde yayımlanan giriş seviyesi meslek ücretleriyle karşılaştırdık. Net ücreti kullandık, çünkü gencin cebine giren para, brüt rakamdan çok farklı. Ücret verisi için meslek odalarının ve istihdam portallarının kayıtlarından yararlandık.
Yöntemimizin zayıf yanlarını da kayda geçirmek isteriz. İlanlarda yazan fiyat ile gerçekleşen kira her zaman aynı değil; pazarlık payı ve eşyalı daire farkı bunun nedeni. Ücret tarafında da sektörler arası fark büyük. Bu yüzden tek bir sayı yerine, alt ve üst bir aralık sunuyoruz. Aralığın hangi yönde olursa olsun, eğilim aynı yöne işaret ediyor.

Otuz yaşındayım ve hâlâ çocukluk odamda uyuyorum.
Mert Aksoy
Kiranın maaşa oranı
On yıl önce yeni mezun bir gencin maaşının yaklaşık üçte biri tek odalı bir dairenin kirasına gidiyordu. Bugün büyükşehirlerin çoğunda bu oran yarıya yaklaşıyor, bazı bölgelerde ise onu aşıyor. Rakamlar, sosyal hayat, ulaşım ve gıda gibi diğer kalemler için geriye çok az pay bırakıyor. Kira dışında kalan gelirle birikim yapmak ise neredeyse imkânsız.
Bölgesel fark da büyük. İstanbul, İzmir ve Ankara gibi büyük şehirlerde yük en ağırken, orta büyüklükteki kentlerde oran daha düşük. Ancak bu kentlerde de iş seçenekleri sınırlı olduğu için gençler yine büyük şehirlere yöneliyor. Bu da talebi artırıyor ve kiraları yukarı çekiyor. Dolayısıyla sorun yalnızca kira değil, iş ve barınmanın aynı yerde bulunmaması.
Aileden ayrılamayan kuşak
Verilerin gösterdiği bir sonraki etki, bağımsız yaşama başlama yaşının yükselmesi. Görüştüğümüz gençlerin büyük kısmı ev arkadaşıyla yaşamayı ya da aile yanında kalmayı tercih değil, zorunluluk olarak anlatıyor. Birçoğu ilk maaşını aldığında bağımsızlığa adım atmayı hayal etmiş, ancak üç ay sonra hesap yaptığında aileye geri dönmüş. Gençler ise bu ertelemelerin kendi tercihleri olmadığını, koşulların dayattığı bir zorunluluk olduğunu vurguluyor.
| Konu | Veri |
|---|---|
| Öne çıkanlar | konut krizi, gençlik, veri gazeteciliği |
| Okuma süresi | 9 dakika |
| Hazırlayan | Mert Aksoy |
Öne çıkan noktalar
- On yılda tek odalı kiranın yeni mezun maaşına oranı belirgin biçimde yükseldi.
- Büyük şehirlerde kira, net maaşın yarısına yaklaşabiliyor.
- Yükselen bağımsız yaşam yaşı, ev arkadaşlığı ve aile yanında kalmayı zorunluluk yapıyor.
Sosyolog Dr. Ece Bilgin'e göre bu kuşak, ev sahibi olmayı bir kenara bıraktı, kiracı olmayı bile uzun vadeli bir plan olarak göremiyor. Evlilik, çocuk sahibi olma ve meslekte ilerleme kararları da buna göre erteleniyor. Politika önerileri arasında genç kiracılara yönelik kira desteği, sosyal kiralık konut ve ucuz yurt kapasitesinin artırılması var; ancak bunların hiçbiri tek başına yeterli görünmüyor.


































































Yorum Yap