Mergen Demo Haber Merkezi 13/60
İçeriğe geç
Anadolu'nun son çömlek ustaları: Bir zanaatın yaşam savaşı
Kültür

Anadolu’nun son çömlek ustaları: Bir zanaatın yaşam savaşı

Binlerce yıllık çömlekçilik geleneğini sürdüren son ustaları atölyelerinde ziyaret ettik. Videoda çarkın başındaki emeği izleyeceksiniz.

Zeynep KaraKültür-Sanat ve Magazin Editörü
6 dk5,4B0
YouTubeOynatınca YouTube içeriği yüklenir
İçindekiler
  1. Çarkın başında elli yıl
  2. Çırak bulamayan ustalar
  3. Zanaatı yaşatmak için yeni yollar
  4. Öne çıkan noktalar

Anadolu'nun bazı köylerinde çömlekçilik, binlerce yıldır kuşaktan kuşağa aktarılan bir zanaat olarak yaşamaya devam ediyor. Ancak bugün bu geleneği sürdüren ustaların sayısı her geçen yıl azalıyor. Elli yıldır çarkın başında olan usta Hasan Çelik, gençlerin bu işe ilgi göstermediğini ve atölyesini devredecek kimseyi bulamadığını anlatıyor. Öte yandan köyde kadınların kurduğu bir kooperatif, çömlekleri çevrim içi satışla yeni pazarlara ulaştırmayı başardı. Videomuz, bir zanaatın hem kırılganlığını hem de direncini gözler önüne seriyor.

Çarkın başında elli yıl

Ustanın atölyesine girdiğimizde ilk karşılaştığımız şey, odun ateşinin ve yaş toprağın kokusu oldu. Çark, elli yıldır aynı köşede duruyor ve ayak pedalının ahşabı parlayacak kadar aşınmış. Usta Hasan Çelik, bir kil topunu çarkın ortasına koyup birkaç hareketle bir testiye dönüştürürken konuşmayı da bırakmıyor. Elleri, kuşaklardır aktarılan bir bilginin taşıyıcısı.

Çelik, çocukluğunda babasının atölyesinde toprak ezerek başladığını anlatıyor. İlk yıllarda kırdığı çömleklerin sayısını tutmamış, ilk güzel testiyi yaptığında ise babasının sessizce başını salladığını hatırlıyor. Zanaat ona göre bir meslek değil, bir sabır öğrenme biçimi. Çarkın başında geçen elli yıl, ona acelenin çömleği çatlattığını öğretmiş. Bu öğretiyi atölyesinin duvarına da yazmış.

Çarkın başında elli yıl — Anadolu'nun son çömlek ustaları: Bir zanaatın yaşam savaşı

Toprak sabır ister; acele eden çömlek çatlar.

Zeynep Kara

Çırak bulamayan ustalar

Çırak bulmak, ustaların ortak sorunu. Genç kuşak, çömlekçiliğin zahmetli ve düşük gelirli bir iş olduğunu düşünüyor. Köyde gençlerin çoğu şehirde güvenceli bir iş arıyor. Çelik, atölyesini devredecek kimseyi bulamadığı için, her sezon bir önceki yıldan daha az çömlek yaptığını, ocakların bir kısmını soğuk bıraktığını anlatıyor. Komşu köylerdeki atölyelerin sayısı da aynı biçimde azalmış.

Zanaatın kaybı, yalnızca bir mesleğin değil, bir bilgi dağarcığının da yitmesi anlamına geliyor. Toprağın hangi ocaktan alınacağı, kilin ne kadar dinlendirileceği, pişirme sıcaklığı ve ateşin yönetimi, yazılı olmayan, ustadan çırağa aktarılan bilgiler. Araştırmacılar bu bilginin belgelenmesi için sözlü tarih çalışmaları yürütüyor, ancak uygulama olmadan belgenin yetersiz kaldığını da kabul ediyorlar.

Zanaatı yaşatmak için yeni yollar

Zanaatı yaşatmak için denemeler var. Köydeki kadın kooperatifi, kadınların kendi ürettiği çömlekleri çevrim içi satışla yurt içine ve yurt dışına gönderiyor. Kooperatifin kurucularından biri, başta ürünlerin yalnızca hediyelik olarak görüldüğünü, şimdi ise günlük kullanıma uygun mutfak setlerinin daha çok talep gördüğünü anlatıyor. Satışlardan elde edilen gelir, çırak yetiştirme çalışmalarına ayrılıyor.

Konu Kültür
Öne çıkanlar kadın emeği, göç, uzun okuma
Okuma süresi 6 dakika
Hazırlayan Zeynep Kara

Öne çıkan noktalar

  • Usta Hasan Çelik elli yıldır aynı çarkın başında çalışıyor.
  • Çırak bulunamadığı için atölyeler ve bilgi birikimi azalıyor.
  • Kadın kooperatifi çevrim içi satışla zanaata yeni pazar açıyor.

Ustalar ve kooperatif üyeleri, ortak bir öneri geliştirmiş: Köy okulunda haftada bir gün çömlek atölyesi düzenlemek. Çelik, çocukların kilin ilk hissini aldıklarında merakın uyandığını, bunun da belki on yıl sonra yeni bir ustanın doğmasına yol açabileceğini söylüyor. Videomuzda, çarkın başındaki emeği, pişirme gününün heyecanını ve zanaatın geleceğine dair umutlu olduğu kadar kırılgan sahneleri izleyeceksiniz.

Bu yazıyı paylaşın
Kültür-Sanat ve Magazin Editörü

Zeynep Kara

Sinema, müzik ve sahne sanatları muhabirliğinden gelen Zeynep Kara, festival ve sergi takibini magazin dünyasının renkli haberleriyle birlikte yürütüyor. Röportajlarında sanatçıyı değil, sanatçının anlattığı hikâyeyi öne çıkarmayı seviyor.

Yorum Yap

Düşüncelerinizi paylaşın

E-posta adresiniz yayımlanmaz. Saygılı ve konuyla ilgili yorumlar onaylanır.

Haber Merkezi

Tekrar hoş geldiniz

Hesabınıza giriş yapın; kaydettiğiniz yazılar ve yorumlarınız sizi bekliyor.