Mergen Demo Veri Gazeteciliği 48/60
İçeriğe geç
16 Kasım 2026, Pazartesi
DosyaToplum

Kentsel dönüşümün görünmeyen yüzü: Mahalleden kopan kiracılar

Dönüşüm projeleri binaları yenilerken, uzun yıllardır aynı mahallede yaşayan kiracılar semtlerini terk etmek zorunda kalıyor. Kiracıların hikâyelerini ve şehir plancılarının önerilerini derledik.

Selin DemirSağlık, Eğitim ve Yaşam Editörü
11 dk13,5B0
Kentsel dönüşümün görünmeyen yüzü: Mahalleden kopan kiracılar
İçindekiler
  1. Bir mahallenin dönüşümü
  2. Kiracıların hikâyeleri
  3. Hak temelli bir dönüşüm mümkün mü?
  4. Öne çıkan noktalar

Deprem riskine karşı başlatılan kentsel dönüşüm projeleri, binlerce eski binayı daha güvenli yapılarla değiştiriyor. Ancak bu sürecin en kırılgan tarafları, genellikle kiracılar oluyor. Üç farklı ilçede yürüttüğümüz saha çalışmasında, dönüşüm sonrasında aynı mahallede yaşamaya devam edebilen kiracıların oranının oldukça düşük olduğunu tespit ettik. Kirası katlanan ya da yeni konutlara erişemeyen aileler, çocuklarının okullarından ve yıllardır kurdukları komşuluk ilişkilerinden uzaklaşmak zorunda kalıyor.

Bir mahallenin dönüşümü

Dönüşüm projesinin başladığı mahallede ilk iş, binaların girişine asılan boşaltma bildirimleri oldu. Sokakta dolaşırken, uzun yıllardır orada yaşayan kiracıların valizlerinin hâlâ kapıya dayalı olduğunu gördük. Yıkım ekiplerinin gelmesinden önce birçok aile yeni bir ev bulmak için haftalarca dolaşmış, ancak aynı mahalleden kiralık daire bulmanın neredeyse imkânsız olduğunu anlamış.

Mahallenin yeni görünümü ise çarpıcı. Eski iki katlı evlerin yerini sekiz katlı, bahçeli sitelerin aldığı, cadde üzerinde yeni açılan kafelerin ve mağazaların çoğaldığı bir yapı ortaya çıkmış. Proje yöneticileri, riskli yapıların yenilenmesinin kaçınılmaz olduğunu, binaların depreme dayanıklı hâle gelmesinin en önemli kazanım olduğunu söylüyor. Bu argümanı kiracılar da kabul ediyor, itiraz ettikleri süreç.

Bir mahallenin dönüşümü — Kentsel dönüşümün görünmeyen yüzü: Mahalleden kopan kiracılar

Bina yenilendi ama bizim hayatımız yerinden söküldü.

Selin Demir

Kiracıların hikâyeleri

Kiracılar, mülk sahiplerinden farklı olarak dönüşüm sürecinde söz sahibi değil. Anlaşma imzalama hakkı, yeni konuttan pay alma hakkı ya da kira yardımı çoğunlukla mülk sahibine tanınıyor. Üç ilçede görüştüğümüz yirmiye yakın kiracı, bildirimin kısa sürede geldiğini, kira desteğinin ise yeni mahallenin kira bedeli karşısında yetersiz kaldığını anlatıyor.

Bir anne, çocuklarının okulunu değiştirmek zorunda kaldığını, yeni mahallede komşusu olmadığı için akşamları çocukları yalnız bırakmak durumunda kaldığını söylüyor. Yaşlı bir kiracı ise kırk yıldır aynı bakkaldan alışveriş yaptığını, yeni yerinde kimsenin adını bilmediğini anlatırken sesi kısılıyor. Bu hikâyeler, dönüşümün sosyal maliyetinin rakamlarla ölçülemeyen bir yanı olduğunu hatırlatıyor.

Hak temelli bir dönüşüm mümkün mü?

Şehir plancıları, hak temelli bir dönüşümün mümkün olduğunu ancak bunun için sürecin baştan tasarlanması gerektiğini savunuyor. Önerilerin başında kiracıların sürece dahil edilmesi, kira artışlarının dönüşüm sonrası belirli bir süre sınırlandırılması ve mahalle içinde geçici barınma imkânı sağlanması geliyor. Bazı ülkelerde dönüşüm projelerine belirli oranda sosyal konut zorunluluğu getirilmiş.

Konu Toplum
Öne çıkanlar kentsel dönüşüm, araştırma, göç
Okuma süresi 11 dakika
Hazırlayan Selin Demir

Öne çıkan noktalar

  • Dönüşüm sonrası aynı mahallede kalabilen kiracı oranı oldukça düşük.
  • Kira yardımı, yeni mahallenin kira düzeyi karşısında yetersiz kalıyor.
  • Uzmanlar kiracıyı sürece dahil eden, kademeli bir model öneriyor.

Bu örneklerin ülkemize doğrudan uyarlanabilmesi için yasal düzenleme, bütçe ve yerel yönetimlerin kapasitesi gerekiyor. Plancılar, riskli yapıların yenilenmesinin bir güvenlik zorunluluğu olduğunu ve bu zorunluluğun kimseyi mahalleden koparmak pahasına yürütülmemesi gerektiğini vurguluyor. Dosyamızın sonunda, kiracıların da söz sahibi olduğu küçük ölçekli bir dönüşüm modelini ve bu modelin sınırlarını inceledik.

Sağlık, Eğitim ve Yaşam Editörü

Selin Demir

Halk sağlığı, okul gündemi ve gündelik yaşam üzerine yazan Selin Demir, uzman görüşlerini okurun uygulayabileceği önerilere dönüştürmeyi hedefliyor. Gündem24'ün sağlık ve eğitim sayfalarının editörlüğünü yürütüyor.

Yorum Yap

Düşüncelerinizi paylaşın

E-posta adresiniz yayımlanmaz. Saygılı ve konuyla ilgili yorumlar onaylanır.

Veri Masası

Tekrar hoş geldiniz

Hesabınıza giriş yapın; kaydettiğiniz yazılar ve yorumlarınız sizi bekliyor.