Otuz yıldır dünya klasiklerini dilimize kazandıran çevirmen Ayla Toker, mesleğinin inceliklerini, çevirmenin görünmez emeğini ve dilin zenginliğini anlattı. Söyleşinin tamamı sitemizde yayında.
Otuz yıllık meslek hayatında yüzü aşkın eseri Türkçeye kazandıran çevirmen Ayla Toker, bir metnin yalnızca kelimelerden oluşmadığını, her cümlenin ardında bir kültürün ve bir dünya görüşünün saklı olduğunu söylüyor. Toker'e göre iyi bir çevirmen, yazarın sesini okura ulaştırırken kendi sesini geri planda tutmayı başaran kişidir. Söyleşimizde çevirinin yalnız geçen saatlerini, yayınevleriyle kurulan ilişkiyi ve genç çevirmenlere önerilerini konuştuk. Toker'in mesleğine dair en çok dikkat çeken sözü ise şu oldu.
Bu yazıda
- Bir çevirmenin yolculuğu
- Çevrilemeyeni çevirmek
- Mesleğin geleceği
Bir çevirmenin yolculuğu
Toker, çeviriye bir tesadüfle başladığını anlatıyor. Üniversite yıllarında bir arkadaşının yarım bıraktığı bir öyküyü bitirmesi istenmiş ve o gün, kelimelerin bir dilden ötekine geçerken nasıl bir anlam değişimine uğradığını fark etmiş. Yayınevlerine ilk başvurduğunda kısa öykülerle başlamış, yıllar içinde uzun romanlara ve felsefi metinlere geçmiş.
Mesleğin ilk yıllarında sözlükler ve el yazısı notlarla dolu defterler arasında çalıştığını hatırlıyor. O dönemde bir kelimenin karşılığını bulmak için günlerce kütüphanelerde dolaşmak gerekebiliyormuş. Bugün teknolojinin bu süreci hızlandırdığını kabul ediyor, ama kelime seçiminin hâlâ sabır, kulak ve sezgi işi olduğunu vurguluyor. Bugün de zor bir cümleyle karşılaştığında yürüyüşe çıkıp cümleyi kafasında döndürmeyi tercih ettiğini ekliyor.

Çeviri, iki dil arasında kurulan ve her gün yeniden inşa edilen bir köprüdür.
Zeynep Kara
Çevrilemeyeni çevirmek
Çevrilemeyen şeylerden söz ederken Toker, özellikle mizahın, atasözlerinin ve kültüre özgü göndermelerin zorluğunu anlatıyor. Bir kelime oyununu başka bir dile geçirirken çoğu zaman oyunu değil, oyunun yarattığı hissi aktarmaya çalıştığını söylüyor. Bu bazen dipnot, bazen yeni bir söz oyunu, bazen de sessiz bir uyarlama anlamına geliyor.
Çevirmenin görünmez emeği konusunda ise ince bir sitemi var. Okurun kitaba bakarken yazarın adını hatırlayıp çevirmeninkini hatırlamamasını doğal buluyor, ancak iyi bir çevirinin fark edilmeden okunan çeviri olduğunu da hatırlatıyor. Toker'e göre çevirmen, bir metnin ikinci yazarı değil, ilk dikkatli okuyucusu ve sesinin taşıyıcısı. Bu görüş, mesleğe yaklaşımının özünü oluşturuyor.
Mesleğin geleceği
Mesleğin geleceği hakkında temkinli ama umutlu konuşuyor. Yapay zekâ destekli araçların yaygınlaşmasına rağmen, edebiyat çevirisinde insanın yerini hiçbir aracın tamamen alamayacağına inanıyor. Gerekçesi, edebiyatın yalnızca bilgi değil, ses, ritim ve kültürel bir hafıza taşıması. Bir çeviri programının cümleyi doğru kurabileceğini, ama hangi kelimenin hangi gölgeyi taşıdığına karar vermenin hâlâ okurun ve çevirmenin ortak sezgisine dayandığını söylüyor. Yine de araçların ön hazırlıkta yardımcı olabileceğini kabul ediyor.
| Konu | Söyleşi |
|---|---|
| Öne çıkanlar | çeviri, roman, söyleşi |
| Okuma süresi | 4 dakika |
| Hazırlayan | Zeynep Kara |
Öne çıkan noktalar
- Toker, çeviriye bir arkadaşının öyküsünü tamamlamakla tesadüfen başladı.
- Mizah ve kültürel göndermeler, çevirinin en zor alanları arasında sayılıyor.
- Genç çevirmenlere çok okumayı ve metni bekletip yeniden okumayı öneriyor.
Genç çevirmenlere önerileri ise çok okumak, çeviri yaptığı yazarın başka eserlerini tanımak ve çalışmalarını bir süre bekletip yeniden okumak. Ayrıca çevirmenlerin yayınevleriyle dürüst bir iletişim kurması ve emeklerinin hakkını savunması gerektiğini ekliyor. Söyleşi sonunda dilediği en büyük şeyin, çevirinin daha çok görünür ve takdir edilen bir meslek olması olduğunu söylüyor.


































































Yorum Yap