Mergen Demo Sanat Galerisi 43/60
İçeriğe geç
Kültür RotalarıMimarlık

Ankara’da Cumhuriyet mimarisi turu: Ulus’tan Kızılay’a erken modern yapılar

Başkentin ilk yıllarında inşa edilen bankalar, okullar ve kamu binaları, erken Cumhuriyet döneminin mimari idealini anlatıyor. Ulus'tan başlayan yürüyüşümüz videomuzda.

Mert AksoyEkonomi ve Teknoloji Muhabiri
7 dk0

Ankara, Cumhuriyet'in ilanıyla birlikte bir bozkır kasabasından modern bir başkente dönüşmenin hikâyesini sokaklarında taşıyor. Ulus çevresindeki ilk banka ve kamu binalarında ulusal mimari üslubun izlerini sürerken, Kızılay'a doğru ilerledikçe daha sade ve modernist çizgiler ortaya çıkıyor. Mimar Elif Güven'in rehberliğinde yaptığımız yürüyüşte, şehrin ilk yıllarına tanıklık eden yapıların hikâyelerini dinledik. Videomuz, Anıtkabir'in anıtsal mimarisiyle sona eriyor.

Bu yazıda

  • Ulus Meydanı'nda ilk durak
  • Ulusal mimari üsluptan modernizme
  • Anıtkabir'de yolculuğun sonu

Ulus Meydanı'nda ilk durak

Yürüyüşümüz, Ulus Meydanı'ndaki bir banka binasının önünde başladı. Rehberimiz Elif Güven, binanın taş cephesinin ve yüksek pencerelerinin dönemin ciddi ve güvenilir bir kurum imajı yaratma isteğini yansıttığını anlattı. Meydandaki diğer yapılar da benzer biçimde simetrik ve anıtsal bir düzene sahip. Cephelerdeki taş işçiliği ve girişteki geniş merdivenler, yapının ciddiyetini daha da vurguluyor.

Ulus'taki bina topluluğu, genç Cumhuriyet'in kendisini ifade etme çabasının bir ürünü. Güven'e göre, o yıllarda Ankara'da yapı malzemesi ve usta bulmak kolay değildi; bu yüzden yerel taşlar ve geleneksel yapı unsurları sıkça kullanıldı. Meydandan çıkarken, ilk meclis binasının sade cephesi önünde de durduk. Yapının küçük ölçeği, başkentin ilk yıllarındaki mütevazı olanakları hatırlatıyor.

Ulus Meydanı'nda ilk durak — Ankara'da Cumhuriyet mimarisi turu: Ulus'tan Kızılay'a erken modern yapılar

Ankara'nın binaları, yeni bir ülkenin kendini nasıl hayal ettiğini anlatıyor.

Mert Aksoy

Ulusal mimari üsluptan modernizme

Ulusal mimari üslup, Osmanlı mimarisinin kemer, saçak ve cephe düzenini yeni yapı programlarıyla birleştiriyor. Güven, bu üslubun kamu binalarında geleneğe gönderme yapan bir dil olarak seçildiğini anlatıyor. Çini panolar, sivri kemerler ve geniş saçaklar, bu dönemin tanınır özellikleri arasında. Bu özellikler Ulus çevresindeki bankalarda ve okullarda hâlâ okunabiliyor. Güven, yapıların ölçülü simetrisine ve güçlü giriş düzenine dikkat çekmemizi istedi.

Kızılay'a doğru yürürken, binaların çizgileri belirgin biçimde sadeleşiyor. Süslemeler azalıyor, cepheler geometrik hâle geliyor ve pencereler yatay şeritler hâlinde düzenleniyor. Bu modernist yaklaşım, yabancı mimarların da etkisiyle yaygınlaştı. Güven, iki üslup arasındaki geçişi bir sokakta bile görebileceğimizi söyleyerek bizi bir kavşakta durdurdu. Sokağın iki yanındaki cepheleri yan yana okumak, yirmi yıllık bir mimari değişimi görmek gibi.

Anıtkabir'de yolculuğun sonu

Yürüyüşün son bölümü, Anıtkabir'e uzanıyor. Anıtkabir'in simetrik yerleşimi, uzun taş yürüyüş yolu ve geniş meydanı, ziyaretçide ciddi ve saygılı bir ruh hâli yaratıyor. Güven, yapının yarışma süreciyle seçildiğini ve dönemin mimarisinin önemli bir sentezi olduğunu belirtiyor. Anıt mezarın sütunlu girişi ve yürüyüş yolunun iki yanındaki aslan heykelleri de yapının töreni vurgulayan dilini oluşturuyor. Ziyaretçiler genellikle bu yolu sessizce yürüyor.

Konu Mimarlık
Öne çıkanlar mimari, müze, fotoğraf
Okuma süresi 7 dakika
Hazırlayan Mert Aksoy

Öne çıkan noktalar

  • Yürüyüş, Ulus Meydanı'ndaki erken Cumhuriyet dönemi banka ve kamu binalarıyla başlıyor.
  • Ulusal mimari üslup, Kızılay yönünde yerini sade modernist cephelere bırakıyor.
  • Rota, Anıtkabir'in anıtsal yerleşimiyle sona eriyor ve yaklaşık üç saat sürüyor.

Videomuzda yürüyüş boyunca çektiğimiz görüntüleri ve Güven'in kısa anlatımlarını izleyebilirsiniz. Ziyaret etmek isteyenler için ipucu: Binaların çoğu dışarıdan görülebilir, ancak içeri girmek için önceden izin gerekebilir. Yürüyüşü sabah saatlerinde yapmak, hem hava hem de ışık açısından daha uygun. Rota toplamda yaklaşık üç saat sürüyor. Mola vermek isteyenler için yol üzerinde birkaç sakin kafe bulunuyor.

Ekonomi ve Teknoloji Muhabiri

Mert Aksoy

Piyasalar, hane bütçesi ve yeni teknolojiler üzerine haber yapan Mert Aksoy, karmaşık verileri okurun gündelik hayatıyla ilişkilendiren dosyalarıyla tanınır. Daha önce iki büyük haber ajansında ekonomi masasında görev yaptı.

Yorum Yap

Düşüncelerinizi paylaşın

E-posta adresiniz yayımlanmaz. Saygılı ve konuyla ilgili yorumlar onaylanır.

Tuval

Tekrar hoş geldiniz

Hesabınıza giriş yapın; kaydettiğiniz yazılar ve yorumlarınız sizi bekliyor.